हुकूमशहा उदयास येण्यापूर्वी समाजात काय बदलतो?

हुकूमशहा अचानक जन्मत नाही; त्यापूर्वी समाजात भीती, असुरक्षितता आणि असंतोषाचे वातावरण तयार होते. ज्येष्ठ पत्रकार संजय आवटे यांच्या विश्लेषणानुसार, नेता लोकांच्या अस्वस्थतेला घोषणेत रूप देतो आणि व्यक्तिपूजा वाढते. माध्यमांची संख्या वाढली तरी अभिव्यक्तीचा अवकाश आक्रसत असल्याचा विरोधाभास अधिक महत्त्वाचा ठरतो.